لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

پدیده توسعه شهری موجب دگرگونی شهرهای موجود شده است و حفاظت از میراث تاریخی را در هسته برنامه ریزی شهری قرار داده است. اما، درنظر گرفتن مفاهیم سنتی میراث، که عناصر تاریخی با ارزش را به صورت جداگانه در یک چارچوب گسترده تر شهری قرار می دهد؛ برای حفاظت از شخصیت و اهمیت میراث تاریخی، جوابگوی اهداف حفاظت از میراث نیست. بنابراین، تغییر در مقیاس حفاظت از میراث، از چالش های حفاظت از میراث به وجود آمد؛ و پیامد آن، ظهور رویکرد «منظر تاریخی شهر» بود. همچنین مفهوم یکپارچگی به منظور ایجاد تعادل بین رویکردهای حفاظت و توسعه مورد توجه قرار گرفت. هر پروژه ساختمانی یا هرگونه ساخت و ساز جدید در نزدیکی و در حریم مجموعه ها یا بناهای میراثی، به طور بالقوه دارای اثرات بصری بر میراث تاریخی است که بررسی و ارزیابی اثرات نامطلوب قبل و در حین اجرای آن، امکان اتخاذ یک استراتژی مؤثر برای به حداقل رساندن یا کاهش اثرات نامطلوب بر میراث تاریخی را فراهم می کند. کمیته میراث جهانی یونسکو در راستای ارائه راهکار، «روش ارزیابی تاثیرات میراثی» را ارائه داده است و برای ارزیابی رضایت بخش این تهدیدات بالقوه، بررسی تأثیر این تهدیدات بر صفات برجسته جهانی میراث را پیشنهاد می دهد. این پژوهش در پی آن است که با کاربست چارچوب ارزیابی تأثیرات میراثی در بررسی یکپارچگی بصری- کالبدی مجموعه بناهای باارزش، مجموعه زندیه شیراز را به عنوان نمونه ای از مجموعه بناهای تاریخی میراثی مورد مطالعه و آزمون قرار دهد. پژوهش حاضر به لحاظ هدف، کاربردی است؛ و از رویکرد کیفی به منظور نیل به اهداف خود استفاده می نماید. تأثیرات میراثی در مجموعه زندیه شیراز با در نظر گرفتن سه معیار فقدان حفاظت و سوء مدیریت، حساسیت ویژگی ها و شدت تأثیرات در سه مقیاس مجموعه بناهای باارزش، سازمان فضایی، مورفولوژی و سازمان بصری انجام شده است. ارزیابی شدت تأثیرات نشان می دهد که مجموعه در این ابعاد دچار آسیب جدی شده است. هم چنین ماتریس اولویت بندی تأثیرات، نشان می دهد مقیاس اول دارای آسیب کم، و مقیاس دوم و سوم دارای آسیب شدید و دارای اولویت بسیار بالا برای ارائه راهکارهای حفاظت از میراث تاریخی هستند.

هدف از انجام این پژوهش، بررسی تاثیر مؤلفه­ های غنای حسی در ارتقا کیفیت محیط مجموعه زندیه شیراز می ­ باشد. این پژوهش، از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری این پژوهش را تمامی مخاطبان این محدوده تشکیل می ­ دهند، که طبق فرمول کوکران و به روش نمونه­ گیری تصادفی ساده تعداد400 پرسشنامه در این محدوده توزیع گردید. نتایج حاصل از آزمون همبستگی پیرسون نشان دهنده وجود رابطه معنادار بین مؤلفه­ های غنای حسی و کیفیت محیط شهری می­ باشد. از طرفی، براساس آزمون T تک نمونه ­ ای، از میان شاخص ­ های پنجگانه غنای حسی، حس بویایی با میانگین52/3 و حس بینایی با میانگین11/3، (که بالاتر از میانه نظری 3 می ­ باشند)، نقش بیشتری نسبت به سایر حواس دارند، و پس از آنها، حس لامسه90/2 و شنوایی89/2 نقش متوسط و حس چشایی59/2 از کمترین نقش برخوردار می­ باشند. همچنین در میان شاخص ­ های چهارگانه کیفیت محیطی این پژوهش، متغیرهای ادراکی و زیبایی­ شناسی دارای بیشترین رضایتمندی می ­ باشند و پس از آنها شاخص ­ های عملکردی و زیست محیطی قرار می­ گیرند. در آخر، این پژوهش به ارائه راهکارها و پیشنهاداتی جهت بهبود کیفیت فضاهای شهری امروز پرداخته است.

باتوجه به نیاز ذاتی انسان به زندگی اجتماعی و ضروری بودن آن، داشتن فضاهای جمعی مطلوب هماهنگ با فرهنگ و تاریخ یک بستر امری ضروری است. کیفیت نازل بسیاری از محیط های شهری معاصر و فقدان توجه به کیفیت کلی، حاصل عمل فرآیندهایی که محیط را به وجود آورده اند و نیروهایی است که در این فرآیندها عمل می کنند. ادبیات حاکم بر مطالعات انسان و محیط نشان می دهد مطالعۀ فضای کالبدی مستلزم ملاحظۀ فعالیت ها در آن است. مقصود از «بافت تاریخی»  در کشـور مـا، بافت های شهری متعلق به دوره های ماقبل معاصر اسـت کـه بـه لحاظ تاریخی و زمان پیدایش، متعلق به دوران قاجاریه و پیش از آن بوده منتهی می شوند. در بافت های تاریخی عناصری اصلی است که به خاطر وزنۀ اجتماعی- اقتصادی آن ها و طریقۀ خاص ارتباطشان با دیگر واحدهای معماری- شهری، به عنوان عناصر اصلی شناخته شده اند، عبارت اند از: مسجد جامع، محله مسکونی و بازار. در این پژوهش سه مکان تاریخی -اجتماعی که از عناصر اصلی بافت تاریخی شیراز است مورد بررسی قرار گرفته است. روش تحقیق به صورت توصیفی و تحلیلی و با تکنیک پیمایشی  به صورت پرسش نامه اجتماعی است. «مؤلفۀ اجتماعی» شامل تعاملات خودسازمان یافته چون برگزاری مراسم ها متناسب با مناسبات و رویدادهای فرهنگی و اجتماعی و مذهبی بالاترین امتیاز را کسب کرد و در رتبه های بعدی مؤلفه های ادراکی، فعالیتی و کالبدی قرار گرفتند.اهداف پژوهش:شناخت مفاهیم اجتماع پذیری و ریشه های تاریخی و فرهنگی آن ها در بافت قدیم شیراز.ارائۀ راه کارهایی مناسب برای محافظت از بافت تاریخی شهر شیراز.سؤالات پژوهش:مؤلفه های فضاهای اجتماعی در بافت های تاریخی شیراز چیست؟چه راه کارهایی برای محافظت از بافت های تاریخی شیراز و فضاهای اجتماعی آن وجود دارد؟

شناخت قابلیتها و جاذبه های گردشگری، در راستای توسعه شهری و ارتقاء حضور گردشگران، حائز اهمیت می باشد. هدف از این پژوهش شناسایی قابلیتها و جاذبه های گردشگری در محدوده های بازآفرینی شده تاریخی، می باشد. در گام اول، جهت شناسایی اصول بازآفرینی گردشگری محور با روش تحلیل محتوا، به ﺑ ﺮ رﺳ ﯽ ﻣ ﺘ ﻮ ن ﻧ ﻈ ﺮ ی شامل ﺗ ﻌ ﺎ رﯾ ﻒ و بررسی دﯾ ﺪ ﮔ ﺎ ه و نظریات اﻧ ﺪ ﯾ ﺸ ﻤ ﻨ ﺪ ان پرداخته شده است. در گام دوم، با بهره گیری از روش میدانی، معیارهای بازآفرینی شهری گردشگری محور، از طریق پرسشنامه گردشگران شهری در محور بازآفرینی شده زندیه شیراز، مورد آزمون واقع شده که پرسشنامه گردشگران شهری با نرم افزار SPSS و بهره گیری از آزمون فریدمن تحلیل شده و قابلیتهای تاریخی و یادمانی در اولویت اول و قابلیت های فرهنگی، تفریحی و محیطی در اولویت های دوم تا چهارم قرار دارند. این خود راهنمای مناسبی جهت برنامه ریزی های بازآفرینی شهری در محدوده زندیه با محوریت گردشگری خواهد بود.

دیوارنگاری یکی از شیوههای متداول تزئینات معماری در بناهای دوره زندیه است که موید مفاهیم روایتگری این دوره می باشد. نقاشی های دیواری از جمله آثار مهمی هستند که در هنر دوره اسلامی می توان مورد مطالعه و بررسی قرار داد. مقاله حاضر میکوشد تا با شیوه توصیفی-تحلیلی و برمبنای مشاهدات و مستندنگاریهای میدانی و مطالعات کتابخانهای به بررسی دیوارنگارههای دوره زندیه در شیراز و مطابقت آنها با کاربردشان در بنا و مضمون روایی نقوش بپردازد. در پژوهش حاضر آثار اصیل دیوارنگاری در بناهای ارگ کریمخان، عمارت کلاه فرنگی، عمارت باغ جهان نما، هفت تنان و عمارت دیوانخانه مستندنگاری گردیده سپس به طبقهبندی و تحلیل و بررسی آن ها پرداخته میشود. نتایج تحقیقات انجام شده نشان میدهد نقوش به کار رفته در نقاشی بنا کاربرد اختصاصی ندارد، تنها در بنای هفتتنان چند نمونه نقاشی با مضامین مذهبی و عرفانی همراه با نقش گل و مرغ به تصویر کشیده شده است. این نقوش بیانگر باورها و اعتقادات عارفانه به صورت نماد و رمز است که از ذوق هنری آفرینندگان خود نشات گرفته است.

والیان لرستان و طوایف تحت تابعیت آنها رابطه ای عمدتاً ستیزه جویانه با فرمانروایان زندیه داشتند. اسماعیل خان فیلی، قدرتمندترین والی لرستان در دورة مذکور، به شدت با قدرت گیری کریم خان زند مخالف بود و در تمام دورة حکومت خود جنگ-های زیادی را با خان زند انجام داد. در دورة پیش و پس از به قدرت رسیدن کریم خان، بسیاری از ایلات لرستان از حکمران خود، اسماعیل خان، تبعیت کردند و در حمایت از وی، با کریم خان وارد جنگ شدند. پس از کناره گیری اسماعیل خان از قدرت و در دورة جانشینی پسرانش، محمّدخان و اسدخان، روابط این حکام و ایلات تحت تابعیت آنها با جانشینان کریم خان تا حدودی بهبود یافت و دورة کشمکش آنان به دوره ای از روابط حسنه و آشتی جویانه تبدیل شد. هدف اصلی این پژوهش، واکاوی رابطه حکام فیلی لرستان با فرمانروایان زندیه است که به روش توصیفی-تحلیلی صورت گرفته است. یافته های پژوهش نشان داده است که وجه غالب رابطه والیان فیلی لرستان با کریم خان زند رابطه ای نظامی و توأم با کشمکش و درگیری بود و منازعه بر سر کسب قدرت در خلأ ناشی از مرگ نادرشاه در شکل یابی این رابطه مؤثر بوده است. هرچند ناکامی اسماعیل خان فیلی در برابر کریم خان موجب شد که این رابطه به دوره ای مسالمت آمیز در اواخر زندیه، اما کوتاه، تغییر یابد.

چندین روش به منظور برآورد تابع چگالی احتمال وجود دارد. از سوی دیگر، در نظریه مجموعه های فازی یکی از روش های ساختن تابع عضویت بر پایه ی مجموعه داده، روش مبتنی بر تابع چگالی احتمال است. با توجه به روش های متداول در برآورد تابع چگالی، این مسئله می تواند به محاسبه انواع تابع عضویت بر پایه یک مجموعه داده منجر شود. در این مقاله، برخی از این روش ها بیان و با مثال عددی تشریح می شوند.

مطالعات سکه­ شناسی نشان می­دهد که سکه یکی از ابزارهای حاکمیتی برای بازتاب نگرش دولت­ها و فرمانروایان در زمینه­های سیاسی، مذهبی و اقتصادی در جامعه و در سطح پیرامونی و روابط بین­المللی بوده است. شعائر مذهبی نقر شده بر روی مسکوکات، نوع جهان­بینی و نگرش هستی­شناسانه و اندیشه مذهبی فرمانروایان را بازتاب می­داده است. در مسکوکات دوره زندیه (1164-1209ق) به­کارگیری مفاهیم و مضامین شیعی بسیار متداول بوده است. بنابراین پرسش قابل طرح این است که نگرش سیاسی-مذهبی فرمانروایان زندیه چه تأثیری بر رویکرد آنان به نقر شعائر شیعی بر روی مسکوکات این دوره داشته است؟ در این پژوهش، هدفْ بررسی چرایی و چگونگی نقر شعائر شیعی بر مسکوکات دوره زندیه، به­روش «توصیفی-تحلیلی» ­است. یافته­های پژوهش نشان می­دهد که در دوره زندیه، به­جای محوریت القاب دنیوی فرمانروا بر سکه، نقر شعائر مذهبی در توسل به صفات خداوند و تکریم امامان شیعه‰ و توسل­جویی به آنان به­ویژه امام زمان(عج) رونق گرفت. همچنین سنت های صفویه، ازجمله مهدویت و نجات­بخشی احیاء گردید. این گرایش شیعیانه از سوی زندیان برای مشروعیت­بخشی به حاکمیت، از طریق پیوند حکومت خویش به صاحب­الزمان و منجی عالم، صورت پذیرفته و سیاست صفویه­گرایی آنان نیز با همین دیدگاه قابل تعریف است. تازه های تحقیق در مطالعه شعائر مذهبی مسکوکات دوره زندیه، این نتایج به­دست آمد که نقر نام فرمانروا بر روی سکه­های دوره زندیه به­گونه ای متفاوت از شیوه معمول آن-که نام فرمانروا روی سکه نقر می­شد-انجام گرفته است. بنیانگذار حکومت زندیان باوجود اینکه خود را وکیل الرعایای ایران اعلام کرد، اما نه در هنگامی که به نیابت از شاه اسماعیل سوم حکومت می کرد و نه پس از مرگ وی، از این عنوان روی سکه ها استفاده نکرد. بنابراین مهم ترین شاخص برای تشخیص سکه های زندیه، نه نام خود آنها، بلکه نام و صفات خداوند و ائمه اطهار‰ است که دلالت مستقیم بر نام پادشاه ندارند. آنچه آشکار است اینکه نام «صاحب الزمان(عج)» به چند شیوه بر روی سکه های زندیه آمده است، به گونه ای که می توان از مسکوکات این دوره به عنوان «سکه های صاحب الزمانی» یاد کرد. این شعار بر روی مسکوکات کسانی همچون تقی خان بافقی، هدایت­الله­خان فومنی و امیر اصلان­خان دنبلی که علیه دولت مرکزی شورش کردند نیز استفاده شده است. پایبندی به این شعار می تواند مؤید فراگیری و ریشه­دار بودن باور مهدویت در اجتماع دوره زندیه باشد. بنابراین می توان گفت: سکه های این دوره واجد بیشترین مؤلفه های مذهبی در میان سکه های دوره اسلامی از دوره ایلخانی به بعد است؛ زیرا برخلاف پیش و پس از زندیه هیچ کدام از سکه های ضرب شده در ستایش و تکریم پادشاه نیست. این رویکرد شاید به­خاطر احیای اصل مهدویت بود که یکی از مبانی اولیه شکل گیری دولت صفوی به شمار می آمد و یا از این منظر بود که جامعه ایرانی پس از سقوط صفویه دچار سختی و رنج شده و دولت و امنیت جدید مرهون حمایت نوعی منجی عالم بود. به­نظر می رسد هرچند این دلایل می تواند صحیح باشد، اما فقدان پایگاه اجتماعی، مذهبی و سیاسی زندیان در جامعه ایرانی دلیل مهم تری برای مشروعیت­طلبی حاکمان آنها در به­کارگیری شعار «صاحب الزمان» است. سیاست مذهبی نادر نتواست موجب گسست و فراموشی سنت پیشین ضرب سکه در این دوره شود. شعائر مذهبی روی سکه های زندیه از یک سو بیانگر تضاد آشکار سیاست مذهبی حاکمان زندی با تفکر مذهبی نادرشاه و از سوی دیگر تأیید این واقعیت است که سال ها پس از سقوط دولت صفوی همچنان محبوبیت فزاینده آنها در جامعه ایرانی دوره زندیه با نقر شعار شیعی ادامه داشت. درنتیجه، شعائر روی سکه­های دوره زندیه در عین آنکه پیوندی شفاف با سنت های شیعی صفوی در بازتاب و تداوم آن دارد، زبانی رسا برای معرفی گفتمان موعودگرایی و منجی­گرایی دوره زندیه است که در قالب ترویج اندیشه شیعه برای برون­رفت از دوره ناامنی و ستم­ورزی صورت می­گرفت؛ وضعیتی که پس از سقوط صفویه تا استقرار کریم­خان در جامعه ایران رخ داده بود.